Jesteś tutaj: Home SzkołaHistoria szkołyPowstanie Warszawskie

Uczniowie „Kościuszki” w Powstaniu Warszawskim

Powstanie Warszawskie było największą bitwą stoczoną przez Wojsko Polskie w czasie II wojny światowej, a w jej wyniku zginęło ponad 10 tys. powstańców a około 7 tys. zaginęło. Znaczne straty ponieśli również Niemcy – zabitych zostało około 10 tys. żołnierzy, zaginęło około 6 tys., wojska niemieckie straciły 300 czołgów, dział i samochodów pancernych.

Jest faktem bezspornym, że Powstanie nie osiągnęło celów ani wojskowych, ani politycznych, ale dla kolejnych pokoleń Polaków stało się symbolem męstwa i determinacji w walce o niepodległość.

Jego ocena jest niezwykle trudna i od końca wojny, aż do dnia dzisiejszego historycy, i nie tylko oni, spierają się, czy powstanie miało jakikolwiek sens?

Gdyby jednak kierować się tym tokiem rozumowania, należałoby przyjąć tezę, że uciemiężony naród musi pokornie spuścić głowę i poddać się dobrowolnej eksterminacji. Wówczas żaden z niepodległościowych zrywów nie miałby sensu – w niwecz należałoby obrócić trud i znój powstańców styczniowych i listopadowych. W ten sam sposób należałoby odnieść się do wydarzeń z historii najnowszej: po co komu był Poznański Czerwiec, Marzec ’68, czy wydarzenia z Radomia i Ursusa w 1976 roku? Żadne z nich nie przyniosło przecież wyraźnych korzyści, widocznych po kilku miesiącach, los społeczeństwa w ich wyniku się nie odmienił. Jednakże każdy taki zryw to cegiełka w murze walki o wolność. I taką właśnie cegiełką (a raczej cegłą) było Powstanie Warszawskie.

Ciężko nam oceniać rolę Powstania, zawsze znajdą się jego zwolennicy, jak i zaciekli oskarżyciele. Większość z nas nie była naocznymi świadkami tej historii, jej przebieg znamy jedynie z książek. Wszystkich tych, którzy uważają, że Powstanie było bezsensowną walką, doprowadzającą Warszawę do ruiny, należy odesłać bezpośrednio do walczących w sierpniu i wrześniu 1944 r. na barykadach stolicy. To oni powiedzą nam prawdę o tych wydarzeniach.

Zapytać należy tych, którzy w gruzach lub pośpiesznie przygotowywanych masowych grobach szukali ciał swoich najbliższych, którzy na własne oczy widzieli egzekucje, śmierć towarzyszy broni, szczątki ciał rozrywane wybuchami bomb, którzy kładli każdego dnia na szali swoje życie, a którym przyświecał tylko jeden cel: Wolność!

Na tak sformułowane pytanie w przytłaczającej większości powiedzą, że było warto. A jeśli tak, to spory (powstanie potrzebne, czy też nie?) i historyczne dywagacje nie mają wówczas żadnego znaczenia.

Wśród uczestników powstania znajdujemy także postacie ściśle związane ze Szkołą – czy to jako jej absolwentów czy też uczniów Gimnazjum i Liceum im. Tadeusza Kościuszki w roku 1939.

Wielu spośród nich zginęło, innym udało się przeżyć. Niech te krótkie notki o ich wkładzie w ten potężny zryw niepodległościowy będą formą przywrócenia należnego im miejsca w naszej zbiorowej pamięci.

 

Zbigniew Ścibor – Rylski, pseudonim „Stanisław”, „Motyl” – urodził się 10 marca 1917 r. w Browkach koło Kijowa. Rodzina repatriowała się do Polski w 1920 r. Do Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczego im Tadeusza Kościuszki uczęszczał w Kaliszu zdobywając w 1937 r. świadectwo dojrzałości. 1 września 1937 r. wstąpił do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Warszawie, do grupy technicznej. Szkolenie ukończył w 1939 r. i otrzymał przydział do 1. Pułku Lotniczego w Warszawie, z którym we wrześniu 1939 r. wyruszył na wojnę jako podporucznik. Po rozbiciu macierzystej jednostki pozostała część żołnierzy weszła w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”. Zbigniew Ścibor-Rylski znalazł się w batalionie „Olek”, w składzie którego brał udział w walkach pod Mrozami, Łęczną i Kockiem. Po rozbiciu grupy gen. Klebeerga 6 października 1939 r. dostał się do niewoli niemieckiej i został internowany w Stalagu II D w Stargardzie Szczecińskim, skąd 1 lipca 1940 r. ucieka i po licznych perypetiach oraz przygodach dotarł we wrześniu do Warszawy. Po ucieczce z niewoli niezwłocznie wstąpił do ZWZ, gdzie zajmował się przygotowaniem miejsc oraz odbiorem zrzutów. W czerwcu 1943 r. (otrzymuje wtedy pseudonim „Motyl”) oddelegowano go do Kowla w celu przygotowania nowych miejsc na przyszłe zrzuty. W styczniu 1944 r. został włączony w skład 27. Wołyńskiej Dywizja Piechoty AK i objął stanowisko dowódcy 1 kompanii w batalionie „Sokoła” (Michał Fijałka) oraz mianowany na stopień porucznika. Przeszedł z dywizją cały szlak bojowy - za obronę Sztunia i wzięcie do niewoli 80. jeńców niemieckich oraz zdobycie 11 wozów taborowych, z bronią, amunicją i żywnością, dowódca Dywizji przedstawił por. Ścibor - Rylskiego do odznaczenia Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari. Natomiast za męstwo i całokształt służby w Dywizji otrzymał Krzyż Walecznych.

21 lipca 1944 r. został wezwany do Warszawy i tuż przed wybuchem powstania włączony do batalionu „Czata 49” , obejmując dowództwo kompanii „Motyl” (nazwa utworzona od pseudonimu dowódcy).

1 sierpnia, na rozkaz ppłk. "Radosława", oddział por. "Motyla" wziął udział w natarciu baonu "Miotła" na gmach Państwowego Monopolu Tytoniowego przy ul. Dzielnej. Kapitan Ścibor-Rylski dowodził słynnym „desantem kanałowym”, który miał umożliwić w nocy z 30/31 sierpnia przebicie oddziałów powstańczych ze Starówki do Śródmieścia. We wrześniu 1944 dowodził połączonymi siłami załogi czerniakowskiej złożonej z żołnierzy AK, AL i „berlingowców”. Przeszedł cały szlak bojowy Zgrupowania „Radosław” prowadzący z Woli przez Muranów, Stare Miasto, Śródmieście, Czerniaków, Mokotów i znowu Śródmieście. W czasie powstania otrzymał awans do stopnia kapitana. Za wykazane bohaterstwo i poświęcenie w walkach podczas powstania, szczególnie na Czerniakowie, został przedstawiony do odznaczenia Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari po raz drugi. Po raz drugi natomiast został odznaczony Krzyżem Walecznych. 2 października 1944 r. został awansowany do stopnia majora.

Po kapitulacji powstania unika niewoli, jako grupa rannych do obozu w Pruszkowie, skąd został zwolniony do szpitala w Grodzisku Mazowieckim. Po ucieczce ze szpitala kontynuował działalność konspiracyjną do maja 1945, po czym, za aprobatą „Radosława”, przeniósł się do Poznania, gdzie mieszkał i pracował pod zmieniony m nazwiskiem, unikając represji i prześladowań ze strony organów bezpieczeństwa.

Poza pracą zawodową chętnie poświęcał się działalności społecznej. Jest współzałożycielem i organizatorem Związku Powstańców Warszawskich i już czwartą kadencję pełni funkcję prezesa tej organizacji. Ponadto jest członkiem m.in : Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari, Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Rady Programowej Muzeum Powstania Warszawskiego.

Za swoją działalność okupacyjną i w okresie powojennym był wielokrotnie nagradzany i odznaczany w tym między innymi: Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (1944), dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Partyzanckim, Warszawskim Krzyżem Powstańczym, Krzyżem Wojny obronnej 1939 r., Krzyżem Kawalerskim i Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski z Gwiazdą, Medalem za Warszawę.

7 maja 2005 r. Zbigniew Ścibor – Rylski został awansowany do stopnia generała brygady.

 

 

 

 

 

Janusz Witold Prądzyński, pseudonim „Trzy”, „Dziewięć”, „Janek”, „Janek Paschalski” - urodził się 29 listopada 1911 r. w Kaliszu, gdzie w Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w roku 1930 otrzymał świadectwo dojrzałości. W 1934 roku ukończył studia w Wyższej Szkole Dziennikarskiej w Warszawie. Podporucznik rezerwy kawalerii ze starszeństwem od 1.01. 1937 r.

Uczestnik kampanii wrześniowej, 21 września dostał się do niewoli bolszewickiej, jednak już 22 wrze­śnia zdołał z niej zbiec. Przez Rumunię, Jugosławię i Włochy przedostał się do Francji i skierowany został do 10 Brygady Kawalerii Pancer­nej. Po kapitulacji Francji przedostał się do Wielkiej. Po zgłoszeniu się do służby w kraju przeszedł Oficerski Kurs Doskona­lący Administracji Wojskowej i został zaprzysiężony 29 grudnia 1942 r. w Oddziale VI Sztabu Naczelnego Wodza jako spe­cjalista wywiadu i awansowany do stopnia porucznika.

W nocy z 13/14 marca 1943 r. został zrzucony do kraju jako „cichociemny”. Po aklimatyzacji w Warszawie, w kwietniu 1943 r. został przydzielony do Oddziału II Komendy Głównej AK jako in­spektor sieci wywiadowczej ekspozytury „Lombard". W Powstaniu Warszawskim walczył w Śródmieściu i pełnił funk­cję I adiutanta dowódcy zgrupowania „Golski”, a po kapitulacji wyszedł z miasta z lud­nością cywilną i od października 1944 r. do stycznia 1945 r. pracował w Oddziale II Komendy Głównej AK. 21 września 1944 r. został awansowany do stopnia rotmistrza. Po wojnie pracował jako dziennikarz. Zmarł 31 marca 1963 r. w Płocku. Odznaczony 4-krotnie Krzy­żem Walecznych i 3-krotnie Medalem Wojska.

 

 


Aleksander Tomankiewicz, pseudonim „Atom” – urodził się 24.11.1895 r. Absolwent Szkoły Handlowej, „zarzewiak”, jeden z twórców kaliskiego skautingu. Żołnierz Legionów Polskich, uczestnik wojny 1920 r., harcmistrz.

Porucznik rezerwy (starszeństwo od 1.06.1919). W latach 1929 – 1933 Komendant Hufca Kaliskiego. Uczestnik powstania, ranny w Śródmieściu w dniu 6 sierpnia 1944 r., zmarł w punkcie sanitarnym przy ulicy Lwowskiej 12. Został pochowany przy ulicy Śniadeckich 17.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zygmunt Kapitaniak pseudonim „Bronisław” - urodził się 28 marca 1905 w Zawodziu koło Kalisza, absolwent Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki z 1923 r. W 1930 r. ukończył Wydział Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. W czasie okupacji mieszkał w Warszawie i do listopada 1942 r. był sędzią okręgowym śledczym, następnie prowadził kancelarię adwokacką. W strukturach konspiracyjnych Związku Walki Zbrojnej działał od 1941 r., Kierował referatem „C-2” w Wydziale Informacji Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej ZWZ – AK.

W czasie Powstania Warszawskiego pełnił funkcje redaktora prasy powstańczej. Po kapitulacji Powstania opuścił miasto wraz z ludnością cywilną. Od 4 października 1944 r. działał początkowo jako zastępca, a potem jako szef Wydziału Informacji Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK w Krakowie. Rozkazem Dowódcy AK z 1 stycznia 1945 r. mianowany został podporucznikiem czasu wojny.

W kwietniu 1945 r. został prezesem Zarządu Głównego Zjednoczenia Demokratycznego i jednocześnie członkiem Rady Jedności Narodowej. W okresie powojennym był m.in. sędzią Sądu Najwyższego oraz aktywnym działaczem Stronnictwa Demokratycznego Zmarł 16 czerwca 1971 r. w Warszawie. Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Oficerskim i Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski .

 

 

 

 

Stanisław Iwankiewicz, pseudonim „Jacek” - urodził się 24 listopada 1920 r. w Kaliszu. W 1937 r. zdał tzw. "małą maturę" w Gimnazjum Humanistycznym im. Adama Asnyka w Kaliszu, a w 1939 r. maturę po ukończeniu Liceum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu. 20 sierpnia 1939 r. rozpoczął służbę wojskową w Szkole Podchorążych Sanitarnych Zawodowych w Warszawie (po zdaniu egzaminu konkursowego). W kampanii wrześniowej r. brał udział wraz ze 104 Szpitalem Polowym. 18 września został internowany przez Armię Czerwoną, następnego dnia udało mu się szczęśliwie zbiec z transportu kolejowego, po czym powrócił do Kalisza. W czasie okupacji był współorganizatorem grupy konspiracyjnej ZWZ-AK "OSINIACY". Zagrożony aresztowaniem, w marcu 1944 r. uciekł z Kalisza do Warszawy.  Pod przybranym nazwiskiem – Stanisław Kowalski - walczył w powstaniu warszawskim, głównie w Śródmieściu, jako żołnierz plutonu łączności w Zgrupowaniu „Krybar”, a następnie w Zgrupowaniu „Sławbor”. Wraz z drużyną budował m.in. biegnące w kanałach pod pozycjami niemieckimi linie telefoniczne łączące Śródmieście z Mokotowem. Po upadku powstaniu zgłosił się do szefa Służby Zdrowia KG AK płk. dr Leona Strehla, który powierzył mu szefostwo kancelarii organizującego się szpitala, z którym pojechał do obozu jenieckiego w Zeithain koło Drezna. W uznaniu zasług bojowych został odznaczony Krzyżem Walecznych i przedstawiony do odznaczenia Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari. Odznaczenie ostatecznie zweryfikowano i wręczono w 1973 r.

W 1945 r. rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim we Wrocławiu, które ukończył w 1951 r.    Jest jednym z najwybitniejszych specjalistów w dziedzinie otolaryngologii - profesorem nadzwyczajnym został w 1970 r., a profesorem zwyczajnym w 1977. W latach 1969-1972 był prorektorem ds. nauki, a w latach 1972-1978 rektorem Akademii Medycznej we Wrocławiu. Jest podpułkownikiem WP w stanie spoczynku. Honorowy Obywatel Miasta Kalisza.

 

 

 

 

Marian Chwilczyński - urodził się 6 września 1916 r. w Kaliszu, gdzie w 1935 r. uzyskał świadectwo dojrzałości w Gimnazjum im. T. Kościuszki. Działacz harcerski, podharcmistrz. We wrześniu 1935 r. wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku – Święcenia kapłańskie otrzymał we wrześniu 1941 r. w Katedrze Warszawskiej. W czasie okupacji był kapelanem szpitali warszawskich oraz prefektem w tajnym nauczaniu. Aktywny w czasie powstania warszawskiego jako kapelan oddziałów powstańczych. Wchodzi również w skład personelu Szpitala Wolskiego przy ul. Płockiej – w czasie krwawej likwidacji Szpitala jako jedyny uchodzi z życiem z rąk SS–manów przebrany za zakonnicę. Odznaczony Krzyżem Walecznych. Po wojnie prześladowany przez organa bezpieczeństwa, aresztowany w 1953 r. i skazany w 1955 r. na 5 lat więzienia za „przygotowania do obalenia przemocą ustroju PRL”. W latach 1965 – 1985 proboszcz kolegiaty kaliskiej p.w. Św. Józefa. Zmarł w 1987 r.

 

 

 

 

 

Józef Kożuchowski, pseudonim „Dzik”, urodził się 1 grudnia 1906 r. w Warszawie. Absolwent Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu z roku 1925. W powstaniu walczył w stopniu podporucznika na Pradze jako dowódca plutonu i zastępca dowódcy 654. Zgrupowania w Obwodzie Praga Okręgu Warszawa AK. Poległ w walce 1 sierpnia 1944 r., kiedy grupa szturmowa pod jego komendą, mimo wyraźnej przewagi wroga, z determinacją nacierała na folwark "Agril" od strony ul. Trockiej. Grupa została niemal całkowicie rozbita, poległ dowódca i większość żołnierzy.

Pośmiertnie odznaczony Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Apolinary Leśniewski, major AK, pseudonim „Maron” – urodził się w 1891 r. we Wróblewie. Absolwent Szkoły Handlowej z roku 1911, członek „Zarzewia”, współorganizator kaliskiego skautingu. Studiował medycynę i nauki przyrodnicze we Lwowie i Warszawie a następnie w Seminarium Duchownym we Włocławku. Święcenia kapłańskie przyjął w 1920 r. W czasie okupacji był kapelanem wojskowym. W czasie powstania pełnił funkcję kapelana Okręgu AK. Po wojnie proboszcz sieradzkiej fary, ksiądz infułat. Po wojnie prześladowany przez organa bezpieczeństwa i skazany na 2 lata więzienia za „działalność antypaństwową”. Zmarł 5 listopada 1984 r.

 

Henryk Wyganowski, pseudonim „Afr” - urodził się 8 sierpnia 1904 r. w Kaliszu. Absolwent Gimnazjum im. T. Kościuszki w Kaliszu z 1923 r. Działacz harcerski.

W czasie kampanii wrześniowej, jako podporucznik rezerwy, przeszedł szlak bojowy wraz z macierzystym 29. Pułkiem Strzelców Kaniowskich. Po kapitulacji unika niewoli i działa w ruchu oporu. Był instruktorem w Szkoły Podchorążych „Agricola” w Centrum Wyszkolenia Wojskowego Szarych Szeregów.

W powstaniu warszawskim walczył w stopniu porucznika jako dowódca plutonu w kompanii szturmowej „Witold”, w szeregach batalionu „Wigry”, który wchodził w skład zgrupowania „Sosna-Róg”. Przeszedł cały szlak bojowy od Woli, poprzez Stare Miasto, ewakuację kanałami do Śródmieścia i walki aż do kapitulacji. Po upadku powstania w niewoli niemieckiej w Stalagu XI-B Fallingbostel.

 


Wojciech Indraszak, pseudonim „Jawor” - urodzony 14 marca 1922 roku w Kaliszu. Absolwent szkoły - w 1939 r. zdał tzw. "małą maturę" w Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki. W czasie kampanii wrześniowej uczestniczył m.in. w obronie Warszawy w składzie 21 Pułku Piechoty. Po powrocie do Kalisza rozpoczął działalność konspiracyjną w ZWZ. Zagrożony aresztowaniem przez Gestapo ucieka do Warszawy. Kontynuował działalność w konspiracji i ukończył Szkołę Podchorążych. W powstaniu warszawskim walczy jako kapral podchorąży w składzie batalionu „Bełt” w Śródmieściu Południowym. Po kapitulacji w niewoli niemieckiej. Obecnie mieszka we Wrocławiu.

 


Jan Sroczyński, pseudonim „Głaz” – urodził się 26 lipca 1921 r. w Grzymiszewie. Absolwent Liceum im. T. Kościuszki z 1939 r. W latach 1940–1944 był członkiem Związku Walki Zbrojnej, później Armii Krajowej w Górze Kalwarii k. Warszawy. W powstaniu walczył w stopniu kaprala podchorążego w 1 kompanii batalionu „Krawiec” działającego w ramach Zgrupowania „Obroża” (Piaseczno, Wilanów, Lasy Chojnowskie).

Po wojnie ukończył studia medyczne – profesor doktor habilitowany nauk medycznych, specjalista chorób zawodowych. Był posłem na Sejm X kadencji (1989-1991). Odznaczony m.in.: Krzyżem Kawalerskim i Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Partyzanckim, Warszawskim Krzyżem Powstańczym, Medalem Komisji Edukacji Narodowej. Zmarł 22.01.2005 w Zabrzu.


Stefan Śmigielski, pseudonim „Sielski”, urodził się 11 marca 1921 r. w Sosnowcu (powiat Będzin). Absolwent szkoły - w 1938 r. zdał tzw. "małą maturę" w Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki. W powstaniu warszawskim w stopniu kaprala podchorążego walczył na Starym Mieście w ramach Zgrupowania „Sosna-Róg”. Był żołnierzem 104. samodzielnej kompani Związku Syndykalistów Polskich, brał udział w krwawych walkach o zdobycie Pałacu Krasińskich, bojach o Katedrę św. Jana i Kanonię oraz Zamek Królewski. Odznaczony został Krzyżem Walecznych. Ciężko ranny 1 września, po upadku powstania dostał się do niewoli, jednakże ucieka z transportu do obozu. Po wojnie zdał egzamin dojrzałości w Liceum im. Tadeusz Kościuszki i ukończył w 1952 r. Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej. Na podstawie swoich powstańczych wspomnień napisał książkę pt. "Na barykadach Starówki. 104 kompania ZSP-AK w Powstaniu Warszawskim", która ukazała się już po jego śmierci. Zmarł 16 września 1990 r. i został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.

 

Włodzimierz Pietrzak, pseudonim „Balk”– urodził się 7 lipca 1913 r. w Warszawie. Absolwent Gimnazjum im. T. Kościuszki z 1931 r.. Ukończył Wydział Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Poeta, prozaik i krytyk literacki.

W okresie okupacji był redaktorem wielu pism i członkiem „Konfederacji Narodu”. W pierwszych dniach powstania awansowany do stopnia podporucznika, walczył na Woli i Starym Mieście w plutonie „Mieczyków” w składzie batalionu „Czata 49” w ramach zgrupowania „Radosław” . Poległ 22 sierpnia 1944 r. ugodzony w skroń odłamkiem granatu. Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

 

 

 

 

 

 

 

Ludwik Schmidt, pseudonim „Rabczyk”, urodził się 7 września 1916 r. w Wendyczanach na Ukrainie. Absolwent Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu z roku 1938. Współorganizator i komendant konspiracyjnego hufca "Tom" Szarych Szeregów w Legionowie. W powstaniu warszawskim walczył jako dowódca 705 plutonu II kompani batalionu „Jabłonna” wchodzącego w skład zgrupowania „Obroża” (pułk „Brzozów”). W trakcie walk dwukrotnie ranny m.in. 13 sierpnia 1944 r. w Legionowie. Po kapitulacji powstania przebywał w obozach koncentracyjnych. Po wyzwoleniu przez aliantów żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Od 1949 r. mieszkał w Toronto w Kanadzie, gdzie zmarł 5 lutego 2008r. Honorowy obywatel Legionowa (1997). Podharcmistrz Rzeczypospolitej, podporucznik AK, odznaczony m.in. Srebrnym Krzyżem Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Marian Śmietański – urodził się 5 sierpnia 1890 r., absolwent Szkoły Handlowej z 1908 r. Major służby stałej, lekarz (dyplom lekarski z 1921 r.). Od listopada 1918 r. służył w Wojsku Polskim, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. Kapitan ze starszeństwem od 1.07.1919 r., mianowany do stopnia majora ze starszeństwem od 1.01.1928 r. Pracował m.in. w 1. batalionie sanitarnym, Centralnych Zakładach Wojsk Łączności w Warszawie, Szkole Podchorążych Inżynierii w Warszawie oraz w Departamencie Sanitarnym Ministerstwa Spraw Wojskowych. W kampanii wrześniowej 1939 r. bierze udział jako lekarz 1 Okręgowego Szpitala w Warszawie. W czasie powstania w składzie personelu Szpitala Ujazdowskiego – zginął 1 sierpnia 1944 r. – pochowany na Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli. Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi

 

Antoni Kossowski, pseudonim „Habdank”, urodził się 2 lutego 1890 r. w Kaliszu. Absolwent Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki z roku 1919(?). W powstaniu warszawskim walczył, w stopniu podporucznika (starszeństwo 1 września 1929 r.), na Czerniakowie w ramach zgrupowania „Kryska”. Ze względu na wiek wypełniał swój obowiązek jako służba kwatermistrzowska i ochrona magazynów. Ranny 15 września 1944 r. na ulicy Okrąg. Zmarł 20 listopada 1985 r.

W powstaniu walczyli na Czerniakowie i zginęli, w czasie przeprawy przez Wisłę (19/20 września), dwaj synowie Antoniego Kossowskiego - Augustyn („Habdank II”) oraz Zbigniew („Wojnicz” –ur. w Kaliszu 28 lipca 1929 r.)

 


Augustyn Kossowski, pseudonim "Habdank II" – urodził się 28 sierpnia 1924 r. w Kaliszu. Żołnierz „Szarych Szeregów”. W powstaniu walczył m.in. na Czerniakowie w zgrupowaniu "Kryska", ze stopniem kaprala podchorążego. Poległ 20 września 1944 r. podczas przeprawy przez Wisłę. W 1939 r . był uczniem II klasy Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tadeusz Kisiel, pseudonim „Rawicz”, urodził się 20 sierpnia 1915 r. w Kaliszu. Absolwent Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu z roku 1935. W czasie okupacji oficer Biura Studiów II Oddziału KG AK. W powstaniu walczył na Powiślu w stopniu kapitana jako dowódca kompanii 3-bis w ramach zgrupowania „Konrad”. Ranny 5 września 1944 r.. Po kapitulacji przebywał w szpitalu jeńców AK w Zeithain, a od 14 lutego 1945 r. w Stalagu IV-B w Mühlberg. Po wojnie znalazł się na Zachodzie – w składzie 3 Karpackiego Pułku Artylerii Lekkiej. Po 1947 r. mieszkał w Zamościu. Dalsze losy nieznane.

 

 

 

 

 

 

 

Leon Szrajer, pseudonim „Ludwik”, urodził się 25 września 1903 r. w Kaliszu. Walczył jako ochotnik w wojnie z bolszewikami w 1920 r. Absolwent Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki z roku 1921. W okresie okupacji oficer Oddziału IV KG AK (Służba Uzbrojenia). W powstaniu warszawskim walczył na Woli i Starym mieście w stopniu porucznika jako dowódca 2 kompani w ramach zgrupowania „Leśnik”. Poległ 9 sierpnia 1944 r. na Muranowie. Pochowany na Powązkach w Warszawie.

 

Lucjan Kapitaniak, urodził się 26 czerwca 1900 r. w Zawodziu koło Kalisza, absolwent Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu z roku 1920. Ukończył Wydział Lotniczy Politechniki Warszawskiej. W okresie okupacji pracował w Departamencie Komunikacji Delegatury Rządu RP na Kraj. W czasie Powstania Warszawskiego walczył na Starym Mieście. Ujęty przez Niemców został wywieziony do obozu przejściowego w Pruszkowie a następnie do obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Zaginął bez wieści.

 

Bronisław Tomalak, pseudonim „Lech”, urodził się 20 listopada 1909 r. w Szadku (powiat Kalisz). Absolwent Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki z roku 1931. W powstaniu warszawskim w stopniu podporucznika dowodził 3. plutonem 11 kompani wchodzącej w skład batalionu WSOP „Dzik” walczącego na Starym Mieście. W trakcie walk dwukrotnie ranny: 29 sierpnia 1944 r. na Starym Mieście i 17 września 1944 r. w Śródmieściu.

 

Ferdynand Gorzula, pseudonim „Leszcz”, urodził się 14 maja 1923 r. w Kaliszu. W powstaniu walczył w stopniu plutonowego podchorążego w ramach plutonu PAL (Polskiej Armii Ludowej). Po raz pierwszy ranny w Śródmieściu 7 sierpnia 1944 r.. Walczy następnie na Czerniakowie w ramach zgrupowania „Kryska”, w V kompanii batalionu ”Tum”. Ponownie ranny 19 września przy ulicy Solec. W 1939 r. był uczniem III klasy Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu. Po wojnie mieszkał w Warszawie. Dalsze losy nieznane. Zmarł 28 czerwca 1997 r.

 

Kazimierz Zatopiański, pseudonim „Jur”, „Szczerbiec”, „Szamawski”, urodził się 25 sierpnia 1906 r. w Kaliszu. Absolwent Gimnazjum im. T. Kościuszki w Kaliszu z 1926 r. W czasie okupacji działał w strukturach tajnej organizacji wojskowej „Polska Niepodległa”, która w 1942 r. podporządkowała się Armii Krajowej. W powstaniu w stopniu podporucznika walczył w składzie 26 dywizjonu „Hajduki”. Po wojnie mieszkał w Warszawie. Zmarł 1 lipca 1991 r.

 

Bronisław Żychowicz, pseudonim „Wiktor Kasprzycki”, urodził się 29 października 1924 r. W powstaniu walczył w stopniu podporucznika w ramach zgrupowania "Obroża" (Mirków), w składzie batalionu NSZ im. Mączyńskiego. Poległ 1/2 sierpnia 1944 r. w Skolimowie. W 1939 r . był uczniem Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu.

 

Marek Byczyński, pseudonim „Ligęza”, urodził się 2 sierpnia 1923 r. w Piotrkowie Trybunalskim. Żołnierz konspiracji, w powstaniu walczył na Mokotowie w ramach pułku „Baszta”, w batalionie „Jeleń”, jako strzelec kompanii „B-1”. Po upadku powstania dostaje się do niewoli i w październiku 1944 r. przebywał w przejściowym obozie dla żołnierz AK w Skierniewicach. W 1939 r. był uczniem III klasy Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu.

 

Feliks Esse, pseudonim „Nysa”, urodził się 8 kwietnia 1906 r. w Kaliszu. Absolwent Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu z roku 1924. Uczestnik powstania warszawskiego w stopniu strzelca w oddziałach Zgrupowania „Żywiciel”, po jego upadku w niewoli niemieckiej w obozie jenieckim Stalag XI-A Altengrabow. Zmarł 1 września 1979 r.

 

Włodzimierz Chlebiński, pseudonim „Wronicz”, urodził się 19 kwietnia 1919 r. w Zagórowie. Absolwent Liceum im. T. Kościuszki z 1939 r. W powstaniu warszawskim walczył w Śródmieściu w stopniu podporucznika w batalionie „Miłosz”, jako żołnierz kompanii „Ziuk”. Po powstaniu w niewoli niemieckiej w Stalagu XI-A Altengrabow.

 

Stanisław Ciężarek, pseudonim „Tur”, urodził się 3 maja 1921 r. w Warszawie. W 1938 r. ukończył III klasę Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki. Żołnierz konspiracji, w powstaniu walczył w stopniu podchorążego w Śródmieściu, w ramach zgrupowania „Bartkiewicz” jako żołnierz plutonu „DB-3” (pluton dywersji bojowej „Rygla”). Poległ 6 sierpnia 1944 r. na ulicy Świętokrzyskiej.

 

Jerzy Jankowski, pseudonim „Wicher”, urodził się 1 czerwca 1922 r. w Kaliszu. W 1939 r. zdał tzw. "małą maturę" w Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki. W powstaniu warszawskim walczył na Żoliborzu jako strzelec w 204 plutonie zgrupowania „Żaglowiec”.

 

Kazimierz Michalak, pseudonim „Czarny”, urodził się 29 lutego 1924 r. w Kaliszu. W powstaniu warszawskim walczył na Mokotowie w 1 baterii 1. dywizjonu artylerii konnej im. J. Bema, który wchodził w skład pułku „Baszta”. Poległ w sierpniu 1944 r. w Wilanowie. W 1939 r. był uczniem III klasy Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu.

 

Jan Piasecki, pseudonim „Jan Zielony”, urodził się 20 lutego 1913 r. w Warszawie. Absolwent Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu z roku 1931. W powstaniu walczył jako strzelec w ramach zgrupowania „Obroża” - Rejon 6 - Ostoja i Lasy Sękocińskie. Zmarł 12 grudnia 1979 r.

 

Andrzej Piotrowski, urodził się 27 marca 1924 we Lwowie. W powstaniu warszawskim walczył w Śródmieściu jako strzelec 127. plutonu wchodzącego w skład kompani „Cegielski” w ramach batalionu „Ruczaj”. Po kapitulacji powstania w niewoli niemieckiej – Stalag XI-B Fallingbostel. W 1939 r. był uczniem II klasy Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu.

 

Jan Raczyński, pseudonim „Wiosna”, urodził się 1 stycznia 1920 r. w Kuczynie (powiat Łomża). Absolwent szkoły - w 1938 r. zdał tzw. "małą maturę" w Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki. W powstaniu warszawskim walczył w stopniu kaprala z cenzusem w 707 plutonie w ramach batalionu „Legionowo” wchodzącego w skład zgrupowania „Obroża” (pułk ”Brzozów”). Odznaczony Krzyżem Walecznych. Zmarł 27 września 2002 r.

 

Maciej Sadowski, pseudonim „Marek”, urodzony 26 stycznia 1921 r. w Kijowie. Absolwent szkoły - w 1939 r. zdał tzw. "małą maturę" w Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki. W czasie okupacji żołnierz Kedywu Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej - Odział Dywersji Bojowej "DB-19". W powstaniu warszawskim walczył na Mokotowie w stopniu kaprala podchorążego w szeregach 1 dywizjonu 1 pułku szwoleżerów ”Góral”. Po kapitulacji w niewoli niemieckiej – obóz przejściowy Jeńców AK w Skierniewicach, a następnie Stalag X-B Sandbostel. Oznaczony m.in. Krzyżem Walecznych, Warszawskim Krzyżem Powstańczym oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Po wojnie wieloletni pracownik Okręgowego Przedsiębiorstwa Handlu Opałem oraz Centralnego Związku Spółdzielni Rolniczych. Zmarł 4 marca 1994 r.

 

Jerzy Scheuer, pseudonim „Sztygar”, urodził się 7 lutego 1923 r. w Toruniu. W powstaniu warszawskim walczył w Śródmieściu w stopniu kaprala podchorążego w szeregach 1 kompani batalionu „Zaremba-Piorun”. W 1939 r. był uczniem III klasy Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu. Zmarł 17 sierpnia 1998 r.

 

Ryszard Stefaniak, pseudonim „Ryś”, urodzony 18 września 1921 r. w Plewni (powiat Kalisz). W powstaniu warszawskim walczy na m.in. na Czerniakowie jako żołnierz V kompani batalionu „Tum” wchodzącego w skład zgrupowania „Kryska”. Po upadku Czerniakowa udaje mu się ewakuować na drugi brzeg Wisły. W 1939 r. był uczniem III klasy Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu.

 

Mieczysław Wojciechowski, pseudonim „Milan”, urodził się 24 sierpnia 1913 r. w Uniejowie (woj. łódzkie). Absolwent Gimnazjum im. T. Kościuszki w Kaliszu z 1932 r. W czasie okupacji żołnierz konspiracji – pluton 535 Obwód V Rejon 2. W powstaniu warszawskim w stopniu plutonowego podchorążego walczył na Czerniakowie w zgrupowaniu „Kryska”, gdzie pełnił funkcję komendanta opl. (obrony przeciwlotniczej).

 

Za wszelkie uzupełnienia dotyczące losów uczniów i absolwentów szkoły, jak również fotografie będę niezwykle zobowiązany. Ewentualny kontakt na adres Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript. lub na adres szkoły Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

 

Opracowanie

Wojciech Dyśko

Bibliografia:

1. ”100 lat Kościuszki. Szkoła Handlowa, Gimnazjum i Liceum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu 1905-2005”. Praca zbiorowa pod red. A. Kolańczyk, Kalisz 2005.

2. Maciejewski Jan, „”50 rocznica najazdu hitlerowskiego na Polskę. Losy wojenne i lista strat harcerstwa kaliskiego 1939 – 1945”, Kalisz 1989.

3. Szostak Jan, „Kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari w kraju i na obczyźnie”. Warszawa 2007.

4. „Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego”, Praca zbiorowa. T. 5. Warszawa 2002, T. 6. Warszawa 2004.

5. Żytnicki Jacek, „Czy było potrzebne?”, 2006. ://www.ithink.pl/artykuly

 

 

Go to top